Tapu ke Toe Faka’ali’ali ha Me’a Fekau’aki mo e Tapaká

Ko e taimí ni, kuo pau ke ‘oua na’a toe faka’ali’ali ha fa’ahinga me’a fekau’aki mo e tapaka ‘i he ngaahi fale koloa, mo ta’ofi foki ha toe tu’uaki faka’ali’ali ‘o ha fa’ahinga fakamatala fekau’aki mo e koloa ko iá ‘i he ngaahi fakatau’anga fakamovetevete.

Ko e liliu lao eni na’e pau ke fakahoko ‘i he ‘ahó ni, ‘o ‘uhinga ke to’o kotoa ‘a e ngaahi faka’ali’ali ‘o e tapaká ke ‘oua na’a toe sio ki ai ‘a e kakaí, ko ha konga ia ‘o e feinga ke a’u ki he 2025 kuo hoko ‘a Nu’usila ko ha fonua kuo ‘ikai toe fai ai ha ifi tapaka.

Ko e ngaahi fakatau’anga fakamovetevete ko ē ‘e ‘ikai ke nau muimui ki he lao fo’oú ni te nau ala mo’ua ‘o a’u ki he $10,000.

Kaneongo eni, kuo ‘osi tu’u mateuteu pē ha va’a ngāue ki he ngaahi fakatau’anga fakamovetevete te nau tukunoa’i ‘a e laó ni, ‘aki hano fakafatongia’i ha kau ngāue ‘a e Poate Mo’ui-lelei ke nau kamata hono tokanga’i ke fakahinohino kinautolu ko ia ‘oku ngali kuo nau mauma’i e lao ‘i he ta’e’ilo.

‘Oku toe fakakaukau’i foki ‘e he pule’anga ha tu’utu’uni fekau’aki mo e anga hono fakapuha ke fakatau atu ‘o e tapaka, ke ‘oua na’a toe ‘i ai ha me’a kehe ngata pē ‘i he fo’i lea TAPAKA ‘oku tohi’i ‘uli’uli ai.

Kuo ‘osi faka’ali mai foki meí he ngaahi ngāue’anga ngaohi tapaka te nau fakafepaki’i ‘a e fakataputapui ko ‘eni ki he ifi tapaka, ‘aki hono taki’i mai ‘e Philip Morris ‘i hono fokotu’u ‘o ha kupengaope ‘o kolea e kau ifi tapaka ke fai ha’anau lau ke ‘ilo ‘e he kau politikale mo e kau fa’u tu’utu’uni.

Na’e pehē meí he kautaha ko ia ki hono faka’ata’atā ‘o e ngaahi monū’ia ‘o e ngaahi fale koloa ‘i he Falaite, [The New Zealand Association of Convenience Store], na’e fu’u ma’olalo ‘aupito hono fokotu’utu’u ‘o e tu’utu’uni ta’ofi ko ‘ení pea ko ha toe mole ia ki he kau ma’u fale koloa.

Na’e pehē ‘e he sea, Roger Bull, ‘oku kei filingaua atu ‘a e ngaahi fakatau’anga fakamovetevete pe ‘oku anga fēfē hano fakafaingamalie’i ‘e he tu’utu’uni ko ‘eni kinautolu ‘i hono fakakaukau’i ‘o ha fu’u koloa lahi pehē ‘oku lolotonga ‘i honau ngaahi fale koloá.

Ko e toe taimi lahi ‘o e kau ngāue ‘e fakamoleki ki hono fakamā’opo’opo ‘o e fa’ahinga kalasi koloa kehekehe pehēé, ‘i he’ene lau.

Ka ‘oku pehē mei he kau fakatotolo ki he mo’ui lelei meí he ‘Univēsiti ‘o Otago na’e hā mei he’enau savea’i ‘o Uelingatoní ‘a e poupou lelei ‘a e kau fakatau fakamovetevete ki he tapui ko ‘eni.

Na’e ‘ikai lava ke tuku mai ‘e he ‘univēsiti ha mata’i fika, ka ne nau pehē ko e toko lahi tahá ‘oku nau fiemālie pē ki he ngaahi tu’utu’uni fo’oú.

Na’e pehē ‘e he taki ‘o e kau fakatotolo, Richard Jaine, ‘oku ‘i ai e toko lahi ‘oku nau tui ‘e hoko hono tapui ‘o e ngaahi tu’uaki ‘o e tapaka ke holo ai e ifi tapaka, pea fakafaingamālie’i ange ai e to’utupu ke ‘oua na’a nau ifi, neongo ‘oku ‘ikai tui ki ai ‘a e ni’ihi.

Ko e toko lahi ‘o e kau fakatau fakamovetevete ‘oku nau veiveiua pe te nau toe fakatau atu e tapaka pe ko e ‘ikai ke nau toe fakatau atu, ‘o hā mai ‘oku ngali ke ‘ikai ‘i ai ha fu’u tukutāupe ki he fakatau atu ‘o e tapaka, ‘i he’ene laú.